• Kadın Sağlığı İnfertilite ve Tüp Bebek Merkezi

العربيةEnglishDeutschРусскийTürkçe

GEBELİK

Gebelik öncesi kontrol nedir?

Gebelik öncesi kontrolün asıl amacı, gebeliğinizi etkileyebilecek faktörleri belirlemektir. Bu faktörlerin gebelik öncesi tespiti; sağlıklı bir gebelik dönemi geçirme ve sağlıklı bir bebek sahibi olma şansınızı arttıracaktır.Bu görüşmede doktorunuz sizin diyet ve yaşam tarzınızı, tıbbi özgeçmişinizi, aile öykünüzü, ilaç kullanımınızı ve varsa önceki gebeliklerinizi sorgulayacaktır.

Kimler gebelik öncesi kontrol yaptırmalıdır?

Gebe kalmayı planlıyorsanız gebelik öncesi kontrol iyi fikirdir. Gebeliğinizin ilk 8 haftası bebeğinizin yaşamının en belirleyici dönemidir. Bebeğinizin major organları ve vücut sistemleri bu dönemde şekillenmeye başlar. Sizin sağlığınız ve beslenme – yaşam tarzınız bu erken haftalarda bebeğinizin büyüme ve gelişmesini etkileyebilir.

Beslenme neden bu kadar önemlidir?

Vücudunuz büyümek, yıpranan dokuları onarmak ve enerji sağlamak için düzenli bir besin alımına ihtiyaç duymaktadır. Beslenme tarzınızı bebeğin ihtiyaçlarına göre programladığınızda onu ihtiyacı olan gıdalardan yoksun bırakmamış olacaksınız. Bu konu ile ilgili “gebelikte beslenme” kitapçığı size verilecektir. Eğer sağlıklı beslenme alışkanlığını kendi çabalarınızla sağlayamıyorsanız diyetisyen yardımı önerilecektir.

Yüksek kilolu olmak gebeliğimi nasıl etkiler?

Gebelikte aşırı kilolu olmak; yüksek kan basıncı, preeklampsi, erken doğum ve gestasyonel diyabet gibi bazı gebelik ve doğum komplikasyonları ile birliktelik gösterebilir. Gebelik sürecindeki obezite , normalden iri bebek olarak tanımladığımız “makrosomi” tablosuna yol açabilir ki, bu da artmış doğum travması riskini ve dolayısıyla sezeryan ihtimalini gündeme getirir. Diyabet eğilimi ile birlikte bebeklerde özellikle NTD (nöraltüp defekti) başta olmak üzere anomali riski artar. Ayrıca çok fazla yağ dokusuna sahip olmanız doktorunuzun bebeğinizi ultrasonla değerlendirmesini ve doğumda bebek kalp seslerinin takibini de güçleştirecektir.

Düşük kilolu olmak gebeliğimi nasıl etkiler?

Çok düşük kilolu olmakda gebeliği olumsuz etkileyebilir. Bu durumda düşük doğum ağırlıklı bebek ihtimali yükselmektedir. Bu bebekler doğumda daha kolay travmatize olabilirler ya da çocukluk çağında birtakım sağlık ve davranış bozuklukları sergileyebilirler. Çok düşük kilolu olmak aynı zamanda erken doğum riskini de arttırmaktadır.

Vitamin desteği almalı mıyım?

Çoğu vitamin ve mineral ihtiyacımızı besinlerden alabilmekteyiz. Gebelik öncesi ve gebelik sırasında ve hatta gebelik sonrasında vitamin ve mineral desteğine doktorunuz gerek görürse başlanacaktır.

Gebelik öncesi folik asit almak neden önemlidir?

Gebelik öncesi ve özellikle gebeliğin ilk üç ayında folik asit alımı, bebeğinizi nöral tüp defektine karşı koruyabilecektir. Günlük 0.4 miligram(400 mikrogram) önerilir.

Demir almak neden onemlidir?

Demirin gebelikte oldukça önemli yeri vardır. Bebeğin oksijen desteğini sağlamak için ihtiyaç duyulan kan yapımında kullanılır. Demir seviyesinin düşük olması anne ve bebek için gebelikte sorun oluşturabilir, bu yüzden gebelik öncesi eksik varsa tamamlanmalıdır.

Yaşam tarzım gebeliğimi etkiler miİ?

Sigara,alkol ve ilaç kullanımı gebelikte bebeğe zarar verebilecek alışkanlıklardır.Fetusun bu zararlı etkenler en duyarlı olduğu dönem gebeliğin ilk üç ayı ama özellikle ilk haftalarıdır. Bu yüzden bebeğe zarar verme ihtimali olan davranışları gebelikten önce sonlandırmak, gebeliğin erken dönemlerinde oluşabilecek doğum defektlerini engellememizi sağlayacaktır. Eşinizin de alkol ve sigara tüketimine son vermesi gereklidir.

Uyku düzeninizi, günlük hayatın yorucu temposunu da artık gebeliğe uyum sağlayacak şekilde düzenlemelisiniz.

Yaşadığım çevre gebeliğimi etkileyebilir mi?

Ev ya da iş yerindeki bazı maddeler gebe kalmayı güçleştirebilir ya da erken dönemde bebeğinize zarar verebilirler. Gebe kalmayı planlıyorsanız evinizi ve iş yerinizi bu gözle incelemenizde fayda vardır. Evde ya da bahçede kullandığınız kimyasalları gözden geçirin, iş ortamında maruz kaldığınız toksik maddeler, kurşun, civa, pestisidler, bazı solventler ya da radyasyon konusunda çözüm üretmeye çalışın.

Benim sağlık durumum gebeliğimi etkiler mi?

Bazı tıbbi durumlar gebelikte problemlere yol açabilmektedir, bunların başında diyabet, hipertansiyon, depresyon ve epilepsi gibi sorunlar gelir. Eğer bir sağlık sorununuz varsa doktorunuz bunun kontrol altına alınması ve koşullarınızın gebeliğe uygun hale getirilmesi konusunda size yardım edebilecektir.

Ayrıca herhangi bir taşıyıcılığınız olup olmadığı konusunda da gebelik öncesi değerlendirilmeniz gereklidir.

Kullandığım ilaçlar gebeliğimi etkiler mi?

Bazı ilaçlar özellikle vitaminler de dahil reçetesiz satılan ilaçlar ve bitkisel destekler fetus üzerinde olumsuz etki edebilir ve gebelikte alınmamalıdır. Gebelik öncesi kontrolünüzde doktorunuza kullandığınız bütün ilaçlardan bahsetmelisiniz. Bunun yanında reçeteli olarak kullandığınız hiçbir ilacı da doktorunuza danışmadan bırakmamalısınız.

Bende var olan enfeksiyonlar gebeliğimi etkiler mi?

Enfeksiyonlar gebelikte hem anne hem bebeğe zarar verebilir. Gebelikte geçirilen bazı enfeksiyonlar bebeklerde doğumsal kusurlara ve bazı kalıcı hastalıklara yol açabilmektedir. Bu tür hastalıklara karşı bağışıklığınız olup olmadığı gebelik öncesi kontrolde araştırılacaktır.

Cinsel yolla bulaşan hastalıklar da gebelikte zararlı etkilere yol açabilmektedir. Bu hastalıkların pek çok türü gebe kalmanızı engelleyebilir ve aynı zamanda bebeğe de bulaşıp zarar verebilir. Sizde ya da eşinizde bu tür bir hastalıktan şüpheleniyorsanız bu doğrultuda tetkikler ve tedaviniz hemen yapılmalıdır.

Enfeksiyonları önleyebilir miyim?

Aşı bazı enfeksiyonlara karşı korunmamızı sağlayabilir. Bazı aşıların gebelikte bile uygulanması mümkündür. Önemli olan hangi aşıya ihtiyacınız olduğunu tespit etmek ve gebelik öncesi uygulayabilmektir.

Önceki gebeliğimde yaşanan problemler bu gebelikte önem arzeder mi?

Önceki gebelikte yaşanan bazı problemlerin yeni bir gebelikte tekrarlama olasılığı artmaktadır. Bunların bazıları erken doğum, hipertansiyon, preeklampsi ve gestasyonel diyabettir. Bu sorunları önceki gebelikte yaşamış olmanız bu gebelikte kesinlikle tekrarlayacaktır anlamına gelmez ama olabileceği öngörüsüyle yeni gebeliğiniz de daha tedbirli davranmanız gerekecektir.

Benim ya da eşimin ailevi sağlık durumu önemli midir?

Bazı sağlık problemleri bazı ailelerde ya da etnik gruplarda daha sıktır. Genetik ya da kalıtsal dediğimiz bu hastalıklarla ilgili aile bulgularını doktorunuza aktarmanız da fayda olacaktır.

Akraba evliliği ve kan uyuşmazlığı da önemli konular olarak doktorunuz tarafından değerlendirilecek ve danışmanlık verilecektir.

Gebelik öncesi kontrolde jinekolojik muayene gerekli midir?

Anne adayının gebelik öncesi genital yapısının değerlendirilmesi şarttır. Bu kontrolde iç ve dış genital yapılar değerlendirilip gebe kalmayı engelleyebilecek ya da gebelik veye doğum sürecinde sorun çıkarabilecek durumlar değerlendirilir. Dış genitallerde, vaginada veya rahim ağzında mantar, virüs lezyonları veya bakteriel/parazitik enfeksiyonların varlığı araştırılıp kültür alınır. Bazı genital enfeksiyonların düşük veya erken doğuma yol açma ihtimali söz konusu olabileceği için bunlar tespit edilirse gebelik öncesi mutlaka tedavi planlanır.

Rahim ağzı yapısı kontrol edilip not alınır, gebelik evrelerindeki değişimin takibi açısından bu önemlidir. Gebelik öncesi kontrolde mutlaka smear alınmalıdır.

Ultrasonografik değerlendirmede iç genital yapı incelenir. Rahimdeki şekil bozuklukları, myomlar, polipler, kistler basit bir muayene ile değerlendirilmiş olacaktır.

GEBELİK TAKİBİ

Gebelik takibi nasıl yapılır?

Gebelik takibi; gebelik sürecinde bir doktorun gözetimi ve denetimi altında olmak demektir. Her ne kadar birazdan anlatılacak bazı standart testler var olsa da bu süreç her anne ve bebeğe özeldir, kesin kurallarla standardize edilemeyecektir. Gebeliğin belli dönemlerinde bir takım testler veya ultrasonografilerinizin yapılmış olması sizi takipli gebelik sınıfına sokmaya yetmeyecektir. Bebekten elde edilen bilgiler, sizin bazı test sonuçlarınız ne kadar önemliyse; doktorunuzun size bakış açısında yaşam tarzınız, beslenmeniz, ruhsal durumunuz gibi faktörler de aynı derecede öneme sahiptir. Bu yüzden takiplerde doktorunuzla her şeyi paylaşmaya çalışmalısınız, kafanızı karıştıran konuları danışmalısınız ki hem doktorunuz sizin düşüncelerinizi bilsin hem de sizin soru işaretleriniz silinsin.

Bu sebeplerle gebelik takiplerinin tek elden yapılması, bir sorunla karşılaştığınızda sizi ve bebeğinizi iyi tanıyan bir danışmana sahip olduğunuz anlamına gelir ki bu sizin güvende hissetmenizi sağlar.

Gebelik takibinde 4-9 hafta arası neler yapılır?

Bu dönemde ultrasonografi ile bebeğin değerlendirilmesi önemlidir. İlk önce gebelik kesesi görüntülenmeye çalışılır çünkü bebeğin yerleşeceği yer gebeliğin seyri açısından oldukça önemlidir. Sonraki safhada kesenin büyümesi takip edilir, içeriden canlılık işaretleri alınmaya başlanır ve sonra kalp atışları ile birlikte bebek görülmeye başlanır. Bu süreçte doktorunuzun sizi bir ya da iki hafta aralıklarla görmesi gerekebilir. Kalp atışlarının görülmesine kadar geçen süre erken gebelik kaybı ihtimalinin en yüksek olduğu dönemdir. Çünkü bu süreç DOĞAL SELEKSİYON sürecidir, genetik alt yapısı yaşamla bağdaşmayan embriyoların canlanmasına vücut izin vermez.

Gebeliğin ilk haftaları anne vücudunun genel bir değerlendirilmesi anlamında düşünüldüğü için gebelikteki en yoğun test dönemidir. Aşağıdaki testler gebeliğin başlangıcında bütün annelerden istenecektir. Bu test paneli annenin sağlık profiline bağlı olarak genişletilebilir. Bu dönemde yapılan tetkiklerin bazıları gebelik boyunca geçerli olacak; bazıları ise gebelik sürecinde doktorunuz gerek gördükçe tekrarlanacaktır.
  • Kan grubuve Rh antijeni
  • Hematokrit ve hemoglobin değerleri
  • İdrar tetkiki
  • Vagen kültürü
  • Smear
  • Lipid profili, karaciğer ve böbrek fonksiyon testleri gibi biyokimyasal testler
  • Kan şekeri ve diyabet taraması
  • Tiroid fonksiyon testleri
  • HepatitB, C, HIV taramaları
  • TORCH grubu enfeksiyon taramaları
İlk haftalarda bu testler neticesinde edinilen bilgiler gebeliğin seyri boyunca anne vücudu hakkında fikir sahibi olunmasına yardımcı olur ve anne bu doğrultuda yönlendirilir. Kan değerlerindeki anormallikler düzeltilip kontrol altında tutulur. İdrar yolu enfeksiyonları düşük ve erken doğum riskine yol açabileceği için yakın takip edilir. Vajinal enfeksiyonlar da benzer riskler taşıdığı için fark edildiğinde tedavi edilip anneye bilgi verilir.
Gebeliğin bu haftalarında doktorunuz size gerekli ise ilaç takviyelerini başlayacak, yaşam tarzınızı ve beslenmenizi gebeliğe göre adapte etmenizi isteyecek ve bu doğrultuda danışmanlık verilecektir.
Bu haftalarda birçok anne halsizlik, yorgunluk, ağrılar, kanamalar, iştah açılması ya da kapanması, bulantı-kusma yada mide barsak problemleri yaşayabilir. Bunların hangi düzeye kadar normal kabul edilebileceğini, hangi aşamadan sonra tedavi gerektireceğini “sizin yaşadıklarınız üzerinden” doktorunuzla konuşup bilgi almalısınız.

Gebelik takibinde 11-14 hafta arası neler yapılır?

Gebeliğin ilk aylarına ait problemlerin çoğu bitmiş olup gebeliğin en rahat günleri başlamıştır. Artık bebeğin tutunup tutunmayacağı gibi sorunlar da düşünülmeyecektir. Artık doktorunuz iyi beslenme, bol su içme, günlük yaşamın düzenlenmesi gibi konularda size sunduğu önerileri yerine getirmenizi bekliyordur.

Bu dönem bebeğimizin bir anomaliye sahip olup olmadığının araştırılmaya başlandığı dönemdir ve yaklaşık 21. haftaya kadar bu bakış açısı sürecektir.
Birinci trimester anomali taraması, 11-14 hafta arası ultrasonografi ve buradan alınan sonuçlarla kan tetkikleri birleştirilerek yorumlanan ikili tarama testini içerir. İkili tarama testinde bebeğin Down Sendromu ve trisomi 18 açısından riskleri değerlendirilir. Bu tarama tek başına yapılabileceği gibi, ilerde diğer testlerle birleştirilerek entegre hale de getirilebilir. Buna durumunuza göre doktorunuz karar verecektir.
Ensekalınlığı ölçümü olarak adlandırılan ultrasonografi muayenesi bebeğin boynunun arka kısmındaki cilt kalınlığının ölçümü anlamına gelir. Bu bölgedeki artışlar Down sendromu, trisomi 18 veya diğer bazı problemlere işaret edebileceği gibi bazen tamamen normal bebeklerde de karşımıza çıkabilmektedir. Bu dönemdeki ultrasonografi de bebeğin burun kemiği de değerlendirilir. Anne kanından örnek alınarak PAPP-A ve HCGseviyeleri ölçülür. Bütün bu değerler bir araya getirilip istatistiki olarak bebeğin riski belirlenir.

Tarama sonuçlarınızda bebeğinizle ilgili bir risk artışı çıkarsa:

Bu sadece bir risk artışıdır. Bebeğinizin sorunlu olduğu anlamına gelmez. Yalnızca daha ileri araştırmalara ihtiyacınız olduğunu gösterir. Böyle bir durumda yapılabilecek ileri testler aşağıda belirtilmiştir, hangisinin uygulanacağı kararını doktorunuzla birlikte vermelisiniz:

  • Amniosentez: Bu test için bebeği çevreleyen amnion sıvısından bir miktar alınır ve genetik araştırma yapılır. Amniosentez için uygun zaman 16-18 haftalar arasıdır.
  • CVS(Chorion Villus Sampling): Bu test için plasentadan küçük bir biyopsi alınır ve genetik analiz yapılır. CVS için uygun zaman 12-14. Haftalar arasıdır.
  • NIFTY, HARMONY, MATERNA gibi anne kanından fetal hücre analizi yapılan testler
  • İkinci basamak USG: Bir perinatoloji uzmanınca yapılmalıdır.

Bu testlerden doğruluk oranı en yüksek olanlar amniosentez ve CVS’tir. Her iki testte de küçük ihtimal de olsa fetal kayıp riski vardır. Bu konularda doktorunuz sizi daha detaylı olarak bilgilendirecektir.


Gebelik takibinde 16-18 hafta arası neler yapılır?

Bebeğinizin vücudu artık iyice şekillendiği için bu dönemdeki ultrasonografi taramaları oldukça önemlidir. Bu haftalarda Down sendromu, trisomi 18 ve nöral tüp defekti taramaları açısından yapılabilecek kan testleri vardır:

  1. AFP: Büyümekteolan fetus tarafından üretilen bu madde amniotik sıvıda, fetal kanda veküçük bir miktarda anne kanında bulunur.
  2. Estriol: Plasenta ve bebeğin karaciğeri tarafından üretilen bir hormondur.
  3. HCG: Plasentanın ürettiği bir hormondur.
  4. İnhibinA: Plasentanın ürettiği bir hormondur.
Yukarıdaki ilk üç maddeyi kullanarak yapılan test üçlü test, dördünü de kullanarak yapılan ise dörtlü tarama testi olarak adlandırılır. Üçlü ya da dörtlü tarama testlerini yaptırıp yaptırmama kararını doktorunuz verecektir.

Gebelik takibinde 18-22 hafta arası neler yapılır?

Bu dönem bebeğinizin dış görünüş ve iç organları itibariyle detaylı olarak değerlendirilip sağlıklı olduğuna karar verildiği dönemdir. Bu dönem yapılan ileri düzey ultrasonografi gebeliğin ilerleyen aşamaları açısından yol gösterici olacaktır. Gene bu haftalarda yapılacak olan renkli doppler ultrasonografi değerlendirmesi de ileride yaşanabilecek bazı gebelik komplikasyonlarını öngörebileceği için oldukça kıymetli bir tetkiktir. Eğer doppler USG depatolojik bulgular saptanırsa doktorunuz sizi olası yüksek tansiyon, gelişme geriliği ya da bebeğin sıvısının azalması gibi konularda uyaracaktır.

Gebeliğinbu haftalarında anne de artık günlük bebek hareketlerini hissetmeye başlayacağıiçin kendisini daha güvende hissedeceği bir döneme girilmiştir.

Gebelik takibinde 22-26 hafta arası neler yapılır?

Gebeliğin bu döneminde kan basıncı ve glukoz düzeyleri sıkı takip edilmelidir. Gebelik tansiyonu bu haftalarda kendini gösterebilir. Gebelik diyabeti de bu haftalarda tarama testi ile ortaya çıkarılabilir. Eğer aileden gelen bir risk artışınız varsa doktorunuz şeker yükleme testini zaten önceki haftalarda planlamış olacaktır. Yoksa ideal olarak “50 gr. glukoz yükleme testi” gebeliğin 24-28. haftaları arasında yapılır. Diyabetle ilgili diğer testlerden farklı olarak bu test için aç kalmanıza gerek yoktur,kahvaltıdan 2 saat sonra yapılabilir yalnız o gün tatlı yememiş olmalısınız.Size bir miktar şekerli su içirilip 1 saat beklendikten sonra kan şekeri ölçümünüz yapılacaktır. Eğer 140 ve üzeri bir değer çıkarsa doktorunuz sizinle 100 gr OGTT adındaki biraz daha zahmetli olan yükleme testini konuşacaktır. 50 gr yükleme bir tarama testidir, yüksek çıkması diyabet tanısı koydurmaz, sadece dikkat gerektirir. Ancak 100 gr. yükleme de yüksek ise gestasyonel diyabet programına alınırsınız.

Gebelik takibinde 26-30 hafta arası neler yapılır?

24. haftadan itibaren bebeğiniz birden bire hızlı büyümeye başlayacaktır. Bu hızlı büyüme neticesinde idrar yollarına bası ortaya çıkıp idrar akımı yavaşlar ve bazı annelerde böbrekte genişlemeler olur. Böbrekte göllenmeler, idrar yolu enfeksiyonları, kum dökülmeleri ve hatta taş düşürme ataklarının en sık yaşandığı dönemdir. Bu dönemde böbrekler ultrasonografi ile değerlendirilir. İdrar tahlili sık yapılır. Bu dönemde geçirilen ciddi bir idrar yolu enfeksiyonu erken doğumu tetikleyebileceği için doktorunuz sizi bol su içmeniz konusunda uyaracaktır.

Gebeliğin bu döneminde özellikle 24-30 hafta arası metabolizma da ciddi değişiklikler ortaya çıkar, iştahınız açılır ve ani kilo alımı olabilir. Bu yüzden un, tuz ve şeker alımınız da kısıtlanacaktır.

Gebelik takibinde 30-34 hafta arası neler yapılır?

30. hafta gebelikte önemli bir dönüm noktasıdır. Bu haftadan itibaren sizden beklentiler artacaktır. Çok daha iyi beslenmeniz, bol su içmeniz, her fırsatta dinlenmeniz, yatarken sola meyilli yatmanız gibi çok sayıda öneriler sıralanacaktır. Bütün bunlar sizin ve bebeğinizin ideal koşullarda gebeliği devam ettirebilmeniz için gerekli bilgilerdir.

Giderek güçlenen ve hareketleri artan bebeğinizin hareketleri 30-32. haftalarda zirveye ulaşır. Bu dönem bebeğin yavaş yavaş doğum pozisyonun aldığı dönemdir. Bebeklerin büyük kısmı bu dönemde başını pelvise yerleştirmeye çalışır. Bunun oluşturduğu rahatsızlıklar ve rahimdeki doğuma hazırlık anlamına gelen braxton-hicks kasılmaları bir araya gelir ve anneyi rahatsız eder. Bebeğin de bu dönemde çok hareketli olması bu rahatsızlığa katkıda bulunur. Yaşadıklarınız da normalin dışında bir şey olup olmadığına doktorunuzla birlikte karar verebilirsiniz.

Gebelik takibinde 34-38 hafta arası neler yapılır?

Artık doğumu konuşma zamanı gelmiştir. Doğumun başladığını nasıl anlayacaksınız, doğum başladığında neler yapılacak ya da yapılmayacak, hangi durumlarda doktorunuzu aramalısınız gibi konular sizinle paylaşılacaktır.

Bebek artık iyice büyümüş ve güçlenmiş olduğu için çok ciddi baskılar yapar. Annede her geçen gün yeni ağrılar ve rahatsızlıklar ortaya çıkar. Bu dönemde bebek ve anne sık takip edilir, bu rahatsızlıkların normal olup olmadığı değerlendirilir, erken doğuma karşı tedbirler alınır.
Bu haftalarda NST ve biofizik profil değerlendirmeleri ile bebeğin sağlık durumu izlenir. Anneye de bebeğin hareketleri konusunda takip önerileri anlatılır.
Doğum şekline bu dönemde karar verilir. Eğer bebek tek ise, baş geliş pozisyonunda ise ve doğuma engel teşkil edecek herhangi bir problem yoksa 36. haftanın sonundan itibaren annenin pelvis yapısı ile bebek arasındaki uyum değerlendirilir ve doğum şekline karar verilir.

Gebelik takibinde 38 hafta ve sonrası neler yapılır?

37. hafta itibariyle erken doğum sınırı doldurulmuş olup artık bebek her an gelebilir. Bu bekleyiş bazen 41-42. haftalara kadar uzayabilir. Bu dönemde bebeğin iyilik hali haftada bir NST ve USG ile takip edilir. Doktorunuz bebeğin içeride rahat olduğunu düşündüğü sürece beklemekte sakınca yoktur.

Annenin doğum beklenen bu günlerde en önemli görevi bebek hareketlerini takip etmektir. Doğumu kolaylaştırmak için yapılan yürüyüşler en çok bu dönemde önem kazanır.
Gebeliğin son haftaları en heyecanlı ama anne içinen zor haftalardır. Endişeler giderek artar, geceleri uyuyamamanın verdiği yorgunluklar, kilo artışı ve bebeğin büyümüş olmasının getirdiği bedensel rahatsızlıklar eklenir, her geçen gün yeni ağrılar ortaya çıkar. Şikayetleriniz ne kadar artmışsa doğum o kadar yaklaşıyor demektir aslında korkmamalısınız ama gene de doktorunuzun size anlattıkları dışında beklenmedik gelişmeler olursa kendiniz karar vermeye çalışmamalısınız, doktorunuz olağan dışı durumlarda onu haberdar etmenizi isteyecektir.